Module 1.1: Wat is AI-geletterdheid?

Wat moet jij als ondernemer weten over AI en de AI Act?

Gebruik je ChatGPT voor een offerte? Laat je AI meedenken over je content? Of werk je samen met een freelancer die AI gebruikt voor opdrachten van jouw klanten?

Dan is het belangrijk dat je begrijpt wat er gebeurt. Welke informatie voer je in? Kun je het antwoord vertrouwen? En wat moet je zelf controleren voordat je iets doorstuurt of publiceert?

Ik vind dat iedere ondernemer deze basis hoort te kennen. Of je nu als eenpitter werkt of onderdeel bent van een team freelancers. Gewoonweg omdat het erbij hoort.

In deze les ontdek je wat AI-geletterdheid betekent en hoe de Europese AI Act samenhangt met jouw werk.

Wat is AI-geletterdheid?

AI-geletterdheid betekent dat je genoeg van AI begrijpt om er bewust mee om te gaan. Je herkent mogelijkheden, maar ook beperkingen en risico’s.

Je hoeft daarvoor niet te kunnen programmeren of precies te weten hoe een AI-model is gebouwd. Je moet bijvoorbeeld wel weten dat een overtuigend antwoord onjuist kan zijn. En dat je niet zomaar ieder klantdocument in een AI-tool kunt zetten.

In de praktijk gaat het om vragen als:

• Waarvoor gebruik ik AI en is deze tool daarvoor geschikt?

• Welke gegevens deel ik?

• Hoe controleer ik het resultaat?

• Kan een fout gevolgen hebben voor mijn klant of iemand anders?

• Wanneer moet ik zelf ingrijpen of deskundige hulp inschakelen?

Een goede opdracht aan AI kunnen geven is handig. Begrijpen wat je vervolgens met het antwoord kunt doen, is minstens zo belangrijk.

Wat is de AI Act?

De AI Act is de Europese verordening voor kunstmatige intelligentie. Deze bevat regels voor het ontwikkelen, aanbieden en gebruiken van AI. Als Europese verordening werkt zij rechtstreeks door in Nederland.

De regels kijken vooral naar de toepassing en de mogelijke gevolgen: hoe groter het risico voor mensen, hoe strenger de eisen.

De AI Act vervangt bestaande wetgeving niet. Gebruik je persoonsgegevens in een AI-tool, dan blijft bijvoorbeeld ook de AVG relevant.

Welke verplichtingen voor jou gelden, hangt af van jouw rol en van wat je met AI doet. Uitleg van de Europese Commissie

Geldt dit ook als je alleen werkt?

Ook als zelfstandig ondernemer kun je onder de AI Act vallen. Je hoeft daarvoor geen personeel te hebben of zelf software te bouwen.

De wet maakt onder andere onderscheid tussen:

Aanbieders: partijen die een AI-systeem ontwikkelen of laten ontwikkelen en het onder hun eigen naam aanbieden of in gebruik nemen.

Gebruiksverantwoordelijken: partijen die een AI-systeem beroepsmatig inzetten onder hun verantwoordelijkheid.

Gebruik je bestaande AI-tools voor je bedrijf, dan is vooral die tweede rol relevant. Ga je zelf AI-oplossingen onder jouw naam aan klanten aanbieden, dan kan je rol veranderen. Dat vraagt om een aparte beoordeling.

Voor AI-geletterdheid gaat artikel 4 over maatregelen die aanbieders en gebruiksverantwoordelijken nemen om de kennis en vaardigheden te ontwikkelen van mensen die namens hen met AI werken. Dat kunnen ook ingehuurde mensen zijn. De aanpak moet passen bij het gebruik, de risico’s en de ervaring van de betrokkenen. Er is geen universele cursus die voor iedereen verplicht is. Europese Commissie: AI-geletterdheid

Niet ieder gebruik van AI brengt dezelfde risico’s mee

Een brainstorm voor je nieuwsbrief heeft andere gevolgen dan een AI-systeem dat sollicitanten beoordeelt. De Europese Commissie legt de regels uit aan de hand van vier risiconiveaus:

• Onaanvaardbaar risico: bepaalde toepassingen zijn verboden, zoals schadelijke manipulatie en bepaalde vormen van sociale beoordeling.

• Hoog risico: bijvoorbeeld bepaalde systemen voor personeelsselectie, onderwijs of kredietbeoordeling. Hiervoor gelden uitgebreide eisen.

• Transparantierisico: bij bepaalde toepassingen moeten mensen kunnen herkennen dat zij met AI of kunstmatig gemaakte inhoud te maken hebben.

• Minimaal of geen risico: bijvoorbeeld spamfilters. Hiervoor gelden geen vergelijkbare zware systeemeisen.

De toepassing bepaalt dus veel. Alleen de naam van een tool vertelt je onvoldoende. Europese Commissie: risiconiveaus

Moet je bij iedere tekst vermelden dat je AI hebt gebruikt?

Nee, er is geen algemene regel dat iedere mail of socialmediapost waarbij AI heeft geholpen een AI-label moet krijgen.

Er zijn wel specifieke transparantieverplichtingen. Denk aan het informeren van mensen die met een chatbot communiceren, het herkenbaar maken van deepfakes en bepaalde AI-teksten over onderwerpen van publiek belang. Daarbij gelden voorwaarden en uitzonderingen. Ook verschillen de verplichtingen voor de aanbieder van een tool en degene die hem gebruikt.

Een tekst laten redigeren door AI is dus niet automatisch hetzelfde als een realistische nepvideo publiceren. Kijk naar wat je maakt, hoe je het gebruikt en welke regels daarbij horen. AI Act: artikel 50

Wat betekent dit voor jouw dagelijkse werk?

Begin bij de momenten waarop jij AI gebruikt.

Je schrijft een offerte met AI.
Controleer zelf de bedragen, werkzaamheden en voorwaarden. Neem geen toezeggingen over die je niet kunt waarmaken.

Je laat AI een klantgesprek samenvatten.
Ga vooraf na of je de opname of het verslag in die tool mag verwerken. Kijk naar persoonsgegevens, vertrouwelijkheid en je afspraken met de klant.

Je maakt content met AI.
Controleer feiten, voorbeelden en citaten. Een soepel geschreven tekst is nog geen betrouwbare tekst.

Je werkt samen met freelancers.
Bespreek welke tools jullie gebruiken, welke informatie daarin mag en wie het eindresultaat controleert. Ga er niet automatisch van uit dat iedereen daar hetzelfde over denkt.

Dit zijn praktische werkafspraken waarmee je zorgvuldig AI-gebruik onderdeel maakt van je bedrijf.

Sinds wanneer spelen deze regels?

De AI Act wordt in fasen toegepast. Artikel 4 over AI-geletterdheid is sinds 2 februari 2025 van toepassing en is in 2026 gewijzigd. De regels en overgangstermijnen verschillen per toepassing.

Voor jouw AI-geletterdheid is vooral van belang dat je blijft leren wat passend is bij jouw werkzaamheden. Een afgeronde cursus kan daarbij helpen, maar vervangt niet het nadenken over nieuwe tools, andere opdrachten of gewijzigde risico’s. Europese Commissie: uitleg over artikel 4

Even toepassen op jouw bedrijf

Schrijf voor jezelf op:

1. Welke AI-tools gebruik ik?

2. Voor welke werkzaamheden zet ik ze in?

3. Welke bedrijfs- of klantinformatie deel ik daarbij?

4. Hoe controleer ik de uitkomsten?

5. Welke afspraken heb ik hierover met mijn klanten en de freelancers met wie ik samenwerk?

Kun je iets nog niet beantwoorden? Dan weet je waar je verder naar wilt kijken.

Je hoeft niet alles over AI te weten. Wel genoeg om bewuste keuzes te maken voor jouw bedrijf, je samenwerkingen en je klanten. Dat is waar AI-geletterdheid begint.